از نگرانی تا آگاهی درباره یک مهمان ناخوانده در کوی گلستان

به گزارش مفدا شاهرود، «شنیدی شپش اومده؟»؛ جمله‌ای کوتاه که دختران کوی گلستان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود در روزهای گذشته دستکم یک بار شنونده و یا گوینده آن بودند. پرسشی توأم با ترس و نگرانی که در ذهن مخاطب علامت سوال‌های بسیار دیگری را نیز به جای می‌گذارد. فارغ از اینکه اصل ماجرا چه بود و چند مورد ابتلا در سرای دانشجویی مشاهده شد، شاید در نخستین مواجهه با این موضوع، ابتدا به سراغ اینترنت برویم و ببینیم اصلا شپش چیست؟ چگونه منتقل می‌شود و راه مبارزه با آن چیست؟

پدیکلوزیس یا همان شپش نوعی انگل است که از خون تغذیه می کند و به موهای سر انسان می چسبد. آلودگی به شپش بیماری محسوب نمی شود؛ بلکه نوعی آلودگی است که با تشخیص و اقدام به موقع قابل کنترل و پیشگیری است.

در این راستا مسوولان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود نیز تلاش کردند ضمن انجام اقدامات سریع و به‌موقع برای کنترل و پیشگیری از ابتلای موارد بیشتر، کمک به حفظ آرامش و کاهش نگرانی دانشجویان را نیز در اولویت خود قرار دهند. انجمن علمی بهداشت بهداشت عمومی نیز دست به کار شد و با دعوت از دکتر محمدتقی رحیمی و دکتر فاطمه عسگریان اساتید حوزه انگل‌شناسی، نشستی آموزشی را با حضور دانشجویان در تالار مهرگان کوی گلستان برگزار کرد.

آگاهی علمی جایگزین ترس و قضاوت شود

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شاهرود هدف از برگزاری چنین نشست‌هایی را افزایش آگاهی و توانمندسازی دانشجویان برای مواجهه صحیح با مسئله عنوان کرد و گفت: ترس، شایعات و برداشت‌های نادرست نه‌تنها به حل مشکل کمک نمی‌کنند، بلکه ممکن است نگرانی‌های روانی و اجتماعی بیشتری را نیز ایجاد کنند.

دکتر محمدتقی رحیمی با اشاره به نگرانی برخی دانشجویان، بر ضرورت حفظ آرامش و برخورد آگاهانه با موضوع شپش سر تأکید کرد و دانشجویان را سفیران انتقال اطلاعات صحیح به خانواده‌ها، دوستان و هم‌اتاقی‌های خود دانست.

وی با اشاره به پیشینه و شواهد مربوط به حضور این انگل در زندگی انسان‌ها ابراز کرد: مواجهه با آن پدیده‌ای جدید یا مختص یک جامعه خاص نیست و در محیط‌هایی که افراد تماس نزدیک دارند، امکان انتقال وجود دارد.

این استاد انگل‌شناسی همچنین با اشاره به تفاوت میان انواع شپش‌ها توضیح داد که شپش سر ناقل شناخته‌شده عوامل بیماری‌زای انسانی نیست درحالی‌که شپش بدن می‌تواند برخی عوامل بیماری‌زا را منتقل کند. ازاین‌رو شناخت علمی نوع آلودگی و پرهیز از تعمیم اطلاعات نادرست، اهمیت زیادی دارد.

تماس مستقیم مو با مو مهم‌ترین مسیر انتقال شپش سر

در ادامه نشست، راه‌های انتقال شپش سر و اقدامات مؤثر برای پیشگیری از آن تشریح شد. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، انتقال شپش سر عمدتاً از طریق تماس مستقیم مو با موی فرد آلوده صورت می‌گیرد و صرف حضور در یک فضای مشترک یا نشستن در کنار فرد مبتلا، الزاماً به انتقال آلودگی منجر نمی‌شود.

پرهیز از تماس مستقیم سر با سر و استفاده نکردن مشترک از وسایلی مانند شانه و برس، از جمله توصیه‌های مطرح‌شده برای کاهش احتمال انتقال بود. همچنین بر اهمیت بررسی دقیق موها در صورت وجود احتمال آلودگی و مراجعه برای دریافت راهنمایی تخصصی تأکید شد.

در بخش دیگر این برنامه اساتید اهمیت شانه‌کشی با شانه مخصوص شپش را در کنار درمان مناسب یادآور شدند و توضیح دادند که باقی ماندن تخم‌های زنده روی مو می‌تواند زمینه ادامه چرخه زندگی انگل را فراهم کند.

همچنین تأکید شد که مشاهده رشک، یا تخم شپش، روی ساقه مو به‌تنهایی همیشه به معنای وجود آلودگی فعال نیست؛ زیرا ممکن است برخی رشک‌های باقی‌مانده پس از درمان، دیگر زنده نباشند. تشخیص آلودگی فعال و تصمیم‌گیری درباره درمان باید بر اساس بررسی دقیق و توصیه‌های معتبر انجام شود.

از سوی دیگر دانشجویان آموختند که استفاده از فرآورده‌های ضدشپش باید مطابق دستورالعمل همان محصول صورت گیرد و زمان تکرار درمان، در صورت نیاز، بر اساس نوع فرآورده تعیین شود. علاوه بر این استفاده خودسرانه و مکرر از محصولات ضدشپش یا اتکا به روش‌های سنتی تأییدنشده، جایگزین درمان صحیح و اصولی نخواهد بود.

آلودگی به شپش نباید به انگ اجتماعی تبدیل شود

یکی از محورهای اصلی این نشست، توجه به پیامدهای روانی و اجتماعی آلودگی به شپش سر بود. عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شاهرود با اشاره به تجربه‌های گذشته در برخورد با این مسئله، بر ضرورت تغییر نگرش نسبت به افراد مبتلا تأکید کرد.

دکتر فاطمه عسگریان یادآور شد: آلودگی به شپش ممکن است با شرمندگی، نگرانی از قضاوت دیگران و حتی طرد اجتماعی همراه شود درحالی‌که ابتلا به این انگل لزوماً نشانه رعایت نکردن بهداشت فردی نیست.

وی بر ضرورت حفظ احترام و حریم خصوصی افراد، خودداری از سرزنش و تحقیر آنان و ارائه آموزش‌های لازم بدون ایجاد ترس تأکید و دانشجویان را به همدلی با هم‌اتاقی‌ها و دوستان خود و کمک به آنان در صورت نیاز، با رعایت رضایت و حریم شخصی تشویق کرد.

پیام محوری این بخش آن بود که مقابله با آلودگی، علاوه بر درمان و رعایت اصول پیشگیری، به رفتار مسئولانه و حمایت اجتماعی نیز نیاز دارد؛ رفتاری که در آن، آگاهی جایگزین شایعه و همدلی جایگزین قضاوت شود.

از معاینه دانشجویان تا توزیع اقلام بهداشتی؛ اقدامات انجام‌شده در خوابگاه‌ها

به سراغ سرپرست اداره خوابگاه‌های دانشگاه علوم پزشکی شاهرود رفتیم تا اقدامات انجام‌شده برای رسیدگی به دغدغه دانشجویان درباره وجود شپش در سراهای دانشجویی را جویا شویم.

فاطمه سادات میرغفوری با اشاره به هماهنگی‌های صورت‌گرفته میان معاونت فرهنگی و دانشجویی و معاونت بهداشتی و مرکز بهداشت شهرستان اظهار کرد: پس از اطلاع از این موضوع مسئولان به خوابگاه مراجعه کردند و بیشتر دانشجویان مورد معاینه قرار گرفتند که در صورت نیاز افراد، محلول درمانی و شانه مخصوص در اختیارشان قرار گرفت و بروشورهای آموزشی نیز میان آنان توزیع شد.

وی افزود: دانشجویان می‌توانند برای دریافت راهنمایی و بهره‌مندی از اقدامات لازم به مرکز بهداشت شهرستان شاهرود مراجعه کنند و از خدمات و توصیه‌های تخصصی همکاران این مرکز بهره ببرند.

این کارشناس بهداشت یادآور شد: استفاده صحیح از فرآورده‌های ارائه‌شده و رعایت دستورالعمل‌های مربوط به درمان اهمیت زیادی دارد و در صورت استفاده صحیح از محصول مناسب، نیازی به تحمیل هزینه‌های اضافی برای تهیه محصولات گران‌قیمت‌تر نیست.

میرغفوری همچنین بر رعایت اصول پیشگیری، استفاده نکردن مشترک از وسایل شخصی مرتبط با مو و رسیدگی مناسب به لباس‌ها و وسایلی که در تماس با فرد مبتلا بوده‌اند، تأکید و ابراز امیدواری کرد با همکاری دانشجویان و مجموعه دانشگاه و پیگیری توصیه‌های بهداشتی، این مسئله به‌خوبی مدیریت شود و نگرانی‌های موجود کاهش یابد.

مدیریت آلودگی با آموزش، پیگیری و همکاری جمعی

مجموع مباحث مطرح‌شده در نشست آموزشی و توضیحات ارائه‌شده درباره اقدامات خوابگاهی نشان می‌دهد که مواجهه مؤثر با آلودگی به شپش سر، به مجموعه‌ای از اقدامات مکمل نیاز دارد: از شناسایی و درمان صحیح موارد ابتلا گرفته تا آموزش دانشجویان، رعایت اصول پیشگیری و اصلاح باورهای نادرست.

در محیط خوابگاه که دانشجویان بخشی از زندگی روزمره خود را در کنار یکدیگر سپری می‌کنند، انتقال اطلاعات معتبر و رفتار مسئولانه می‌تواند به مدیریت بهتر شرایط کمک کند. در این مسیر، توجه به سلامت جسمی دانشجویان باید در کنار حفظ آرامش روانی، احترام به حریم خصوصی و جلوگیری از انگ اجتماعی قرار گیرد.

مقابله با شپش سر، نه با ترس و طرد افراد، بلکه با آگاهی علمی، درمان صحیح، پیشگیری اصولی و همدلی امکان‌پذیر است.

خبرنگار: آزاده شمس